یک محتوای ویدئویی در گذشته آماده کرده بودیم که تذکر دهیم امنیت روانی خودتان و کودکانتان را در شرایط جنگ جدی بگیرید. در روزهای اوج جنگ در مجله مهار به سراغ یکی از مقالات علمی بسیار پرارجاع رفتیم که نویسنده آن با بررسی ده‌ها مقاله در مجله‌های معتبر جمع‌بندی بسیار مهمی ارائه کرده بود. به صورت خلاصه این مقاله عنوان می‌کند که کودکان و نوجوانان بدون اینکه ما بفهمیم بیشترین آسیب را از شرایط جنگ می‌بینند و خیلی مواقع بی‌دقتی‌های خود ما پدرها و مادرها باعث بروز چنین مشکلی می‌شود.
اگر خیلی کم حوصله هستید و فرصت مطالعه این مقاله را ندارید می‌توانید همین ویدئوی کوتاه که در مورد آسیب‌های روانی در شرایط جنگ و راهکارهای مقابله با آن را برای شبکه‌های اجتماعی آماده کرده بودیم در ادامه ببینید اما اگر فرصت کافی دارید حتما توصیه می‌کنیم محتوای این مقاله را کامل بررسی کنید چون جزئیات بسیار مهمی را در ادامه مطرح کرده‌ایم که مطالعه آن یادگیری عمیق‌تری برای شما خواهد داشت و موضوع آسیب‌هایی که در نتیجه اقدامات اشتباه ما برای کودکان و نوجوانان ایجاد می‌شود اصلا موضوع پیش پا افتاده و حاشیه‌ای نیست که به راحتی بتوانیم از کنار آن عبور کنیم.
آیا سلامت روان کودکان ما از شرایط جنگ آسیب دیده است؟
در شرایطی این مقاله را می‌نویسم که در حاشیه بازدید از نمایشگاه عطر و رنگ پاییز به یاد مقاله‌ای افتادم که مدت‌ها پیش در شبکه‌های اجتماعی مهار منتشر کرده بودیم اما هیچ گاه فرصت نشد در اینجا نیز محتوای آن را به صورتی علمی و دقیق‌تر منتشر کنیم. دیدن خنده‌های کودکان و شادی کردن آن‌ها همیشه لذت‌بخش است. در کنار بچه‌ها نیز پدران و مادرانی در حال بازدید از نمایشگاه بودند که رضایت و خوشحالی را از اعماق چشمانشان می‌توانستی ببینی. سعی می‌کنم تا انتهای مقاله از تصاویری که از این نمایشگاه تهیه کرده‌ام کمک بگیرم و کمی فضای تلخ و سرد این محتوا را با رنگ‌های گرم پاییزی تلطیف کنم.
واقعیت این است که ما عادت کرده‌ایم لب‌هایمان برای شادی اطرافیان لبخند بزند اما عمیق‌ترین خوشحالی‌ها را فقط باید در چشم‌ها جست‌وجو کرد. اکنون در میانه یک جنگ تمام عیار که حتی در فیلم‌های هالیوودی هم تاکنون مشابه آن را ندیده بودیم؛ مردم بدون توجه به شرایط پیچیده اجتماعی و اقتصادی و بحران‌های امنیتی در حال بازدید از یک نمایشگاه پاییزی بودند. کودکان بازی می‌کردند، نوجوان‌ها در موقعیت‌های جذابی که آماده شده بود از خودشان سلفی می‌گرفتند و پدرها و مادرها علیرغم تلاش برای مدیریت بودجه خانواده اما بخشی از درآمد خود را به لذت بردن از شادی کودکانشان اختصاص می‌دادند. اینجا دقیقا همان نقطه‌ای بود که آن مقاله علمی درخصوص آسیب‌های جنگ دوباره برایم یادآوری شد.
متأسفانه برخلاف جمعیتی که در اینجا مشاهده می‌کنیم احتمالا بخش زیادی از مردم تحت تأثیر آسیب‌های روانی ناشی از جنگ هیچ گاه در چنین فضاهایی حضور نخواهند داشت. خبر بدتر اینکه احتمالا بخش بزرگ‌تری از جمعیت آسیب‌دیده، نوجوان‌ها و کودکان هستند که به خاطر برخی اشتباهات خودمان گرفتار آسیب‌های بسیار جدی می‌شوند. متأسفانه نتایج مطالعات علمی نشان می‌دهد که اگر به سرعت برای مشکلات روانی کودکان خود چاره‌ای نداشته باشیم ممکن است تا آخر عمر بخشی از نشاط و شادابی آن‌ها را از دست بدهیم.
بیشترین آسیب‌های روانی جنگ متوجه زنان، کودکان و نوجوانان
زنان کودکان و نوجوانان بیشترین آسیب‌های روانی را در شرایط جنگ می‌بینند. مقاله Mental health consequences of war یک مطالعه جامع است که با بررسی بیش از پنجاه مقاله مرجع در این حوزه یک جمع‌بندی و پیشنهادات بسیار کاربردی ارائه می‌کند. این مقاله که بیش از هزار بار در مجلات علمی گوناگون مورد ارجاع قرار گرفته است عنوان می‌کند زنان، کودکان و نوجوانان در معرض بیشترین آسیب‌های روانی جنگ قرار می‌گیرند.
به خصوص در حوزه کودکان و نوجوانان بخشی از این آسیب ناشی از اخباری است که والدین بدون توجه به اینکه کودکان در حال شنیدن حرف‌های آنان هستند در محیط خانه مطرح می‌کنند. گفتگوی والدین درباره حوادث ناشی از جنگ، بحران‌های اقتصادی و به خصوص اخبار مرتبط با مرگ و فقدان، آثار روانی بسیار مخربی در کودکان و نوجوانان برجای خواهد گذاشت. در شرایطی که محیط بیرونی استرس و عدم اطمینان بالایی را به همه افراد خانواده تزریق می‌کند گفتگوهای حمایتی، برنامه‌ریزی برای حفظ روحیه خانواده و مهم‌تر از همه حفظ روحیه خودمان اهمیت بالایی دارد. در ادامه به راهکارهای مقابله با آسیب‌های روانی در شرایط جنگ خواهیم پرداخت.
راهکارهای مقابله با آسیب‌های روانی در شرایط جنگ
مهم‌ترین راهکار مقابله با آسیب‌های روانی در شرایط جنگ حفظ روحیه خودمان است. اعضای خانواده و حال خانه بیشترین تأثیر را از والدین می‌گیرند. هر یک از پدر و مادر که بتواند بر روحیه خود مسلط باشد می‌تواند تأثیر عمیقی در حفظ روحیه سایر اعضای خانواده و مقابله با آسیب‌های روانی ناشی از شرایط بحران جنگ ایفا کند. براساس نتایج مطالعات قبلی بیش از نیمی از جمعیت در مناطق جنگ‌زده می‌توانند بر آسیب‌های روانی ناشی از جنگ غلبه کنند. این افراد منبع خوبی برای کمک به سایرین می‌توانند باشند. براساس مطالعات گوناگون عوامل زیر می‌توانند به سلامت روان افراد در شرایط جنگی کمک کنند:
نقش حمایت‌های اجتماعی در جلوگیری از آسیب‌های جنگ
افرادی که تاب‌آوری بالاتری دارند در شرایط بحران کمتر دچار آسیب می‌شوند. این افراد می‌توانند با روش‌های گوناگون از سایر افراد در برابر آسیب‌های روانی محافظت کنند. همین نمایشگاه که در اینجا چند از آن یاد کردیم یکی از جنبه‌های جذاب از حمایت اجتماعی است. افرادی که روحیه بالاتری دارند خانواده، دوستان و سایر افراد را برای بازدید از نمایشگاه و گذراندن وقت در محیطی مفرح دعوت می‌کنند. یک روز با نشاط می‌تواند تا مدت‌ها انرژی و انگیزه افراد را برای مقابله با مشکلات افزایش دهد.
نقش مذهب در سلامت روان
افراد برای مقابله با مشکلات و صبر در برابر سختی‌ها نیاز به انگیزه بالایی دارند. مذهب از یک طرف انگیزه استقامت به افراد می‌دهد و از طرفی دیگری با مناسک آیینی به صورت مستمر روحیه آن‌ها را برای مقابله با مشکلات حفظ می‌کند. مطالعات گوناگون در این حوزه نشان می‌دهد مذهب قدرت بسیار بالایی برای کمک به سلامت روان افراد به خصوص در شرایط بحران دارد.
نقش خانواده در ایجاد امنیت روانی
خانواده مهم‌ترین نهادی است که بیشترین بار سلامت روان ما را به دوش می‌کشد. اگر والدین تلاش کنند محیط خانواده، محیطی گرم، صمیمی و سرشار از امنیت باشد حتی در شرایطی که محیط بیرونی إحساس ناامنی و نگرانی القا می‌کند کانون خانواده می‌تواند مأمنی برای تمام اعضای خانواده باشد تا امید به بهبود شرایط و عبور از وضعیت بحران را داشته باشند.
کار و مشغولیت برای جلوگیری از آسیب‌های روانی
کار و مشغولیت عامل مهم بعدی است که می‌تواند نقش کلیدی در سلامت روان افراد ایفا کند. اگر به هر دلیل شرایطی ایجاد شده است که به دلیل مشکلات ناشی از جنگ در منزل هستید و سر کار نمی‌روید حتما تلاش کنید مشغولیتی داشته باشید که تحت تأثیر آسیب‌های روانی ناشی از جنگ کمتر قرار بگیرید.
